Üsküdar, Balaban Tekkesi’ne yeniden kavuştu

İstanbul’un önemli kültür merkezlerinden 400 yıllık Balaban Tekkesi, yeniden kültür dünyamıza kazandırıldı. 17. yüzyıldan 20. yüzyılın başlarına kadar kesintisiz sâlâ geleneğini yaşatan ve icra eden önemli bir mekân olan tarihî Balaban Tekkesi, restore edildi. Üsküdar Belediyesi tarafından eski fotoğraflarından ve vakıf kayıtlarından yararlanılarak yenilenen ve kamuya kazandırılan bina, bir kültür ve sanat merkezi olarak Üsküdarlılara hizmet verecek.

Üsküdar’da Balaban Tekkesi ve kültür faaliyetleri

Mustafa Miyasoğlu

25 Haziran Pazartesi akşamı Üsküdar’da, Yeni Cami yanında açılışı yapılacak yeni bir kültür merkezi için Üsküdar Belediyesi Özel Kalemi tarafından davet edilince sevindim. Balaban Tekkesi’nin rekonstrüksüyon yoluyla ihya ve inşa edildiği, böylece tarihi ve kültürel mirasın öne çıkaracağı için ayrıca duygulandım ve davete katıldım. O akşam saatinde sözü edilen yere gidince, pek çok dostla birlikte son yüzyıl içinde harap olmuş, eskimiş ve orijinal halini koruyamamış tarihi eserlerin yeniden ihya ve inşası için Üsküdar Belediyesi’nin bir dizi çalışma yürüttüğünü öğrenmiş olduk. Elbette çok da mutlu olduk...

Nafizpaşa Namazgâhı’ndaki çöküntü düzeltildi

Yılbaşı gecesi 3 kişinin, Namazgâh taşının altında olduğuna inandıkları defineyi bulmak için gizlice kazdıkları çukurun ağzında, belediye tarafından özensizce doldurulduğu için, yağan yağmurların etkisiyle meydana gelen çöküntü, yayınımız üzerine düzeltildi.

Kısıklı metro durağı yakında burada

Üsküdar-Ümraniye-Çekmeköy-Sancaktepe metrosunun temel atma töreni için hazırlıklar devam ederken, İstanbul Büyükşehir Belediyesi, Kısıklı Meydanı’na, üzerinde “Kısıklı metro durağı yakında burada” yazılı bir bilboard dikerek, yapılan çalışmayı halka duyurdu.

Define çukuru özensizce kapatılınca böyle oldu

Yılbaşı gecesi 3 kişinin, Namazgâh taşının altında olduğuna inandıkları defineyi bulmak için gizlice kazdıkları çukurun ağzında, belediye tarafından özensizce doldurulduğu için, yağan yağmurların etkisiyle çöküntü meydana geldi.

Tarihî Namazgâh arsasındaki bu görüntü, mahalle sakinlerini ve tarihî kültür varlıklarının korunması konusunda hassasiyet sahibi vatandaşları rahatsız ediyor. Vatandaşlar, belediyenin bu çöküntüyü düzeltmesini istiyorlar.

Eski yıllarda Kısıklı’dan tramvay geçerdi, 3 yıl sonra metro geçecek

(Bağlarbaşı Kültür Merkezi’nin önünde sergilenmekte olan eski bir tramvay vagonu.)

İstanbul Büyükşehir Belediyesi tarafından ihalesi yapılan ve ihaleyi alan Doğuş Grubu tarafından çalışmalarına başlanan “Üsküdar-Ümraniye-Çekmeköy-Sancaktepe Metrosu”nun istasyonlarından birisi de Kısıklı’da olacak. Metro’nun, 3 yıl sonra hizmete girmesi planlanıyor.

Metronun Üsküdar, Fıstıkağacı, Bağlarbaşı, Altunizade, Kısıklı, Libadiye, Çarşı, Ümraniye, İmkilap Mahallesi, Çakmak, Ihlamurkuyu, Altınşehir, Lise, Dudullu, Toplu Konut, Çekmeköy-Sancaktepe’de toplam 16 istasyonu olacak.

Metro tamamlandığında Sancaktepe’den bazı istasyonlara yolculuk süreleri şöyle olacak:

Kitabesi boyandı, musluğu yok

Kısa bir süre önce etrafı brandayla çevrilen ve restore edileceği düşünülen tarihî Kısıklı Çeşmesi’nin brandası kaldırıldı. Yapılan çalışmada sadece çeşmenin kitabesinin temizlenerek yaldızla boyandığı görüldü.

Suyu kesik olan çeşmeye musluk takılmaması sebebiyle çeşmenin yapılış maksadını yerine getiremeyişi ise, Osmanlı’nın önemli yapı özelliklerinden “fonksiyonellik” unsurunun ortadan kalkması olarak değerlendiriliyor.

Çamlıca’ya “umumî telefon” koymak bile zormuş

2 Ocak 1977 tarihinde Milliyet gazetesi yazarı Hasan Pulur’un “Olaylar ve İnsanlar” başlıklı köşesinde, dönemin Kısıklı Mahallesi Muhtarı Ahmet Abdi Denizolgun’un Büyük Çamlıca tepesine telefon koydurma çabasına da yer verilmiş.

Bir ‘fotoğraf altı’ şeklinde yayınlanan kısa haber şöyle:

Telefon bekliyorlar

“Kısıklı Muhtarı Ahmet Abdi Denizolgun televizyon kulesinin bulunduğu Çamlıca tepesine bir telefon koydurmak istedi. Geçen yıl bugünlerde kendisine şu cevap verildi:

“Turistik Çamlıca tepesine umumî telefon tesisi uygun görülmüştür. Fakat şu anda telefon kabini bulunamadığından isteğiniz yerine getirilememektedir. Eğer kabini tarafınızdan temin edebilirseniz, 3. Bölge Tahsis Amirliğine bildiriniz.” Kısıklı Muhtarı isteği yerine getirdi, kabini yaptırdı, şimdi telefonu bekliyor.”

Bu tarihî kalıntı nedir?

Altunizade’de, Mabeyin Restaurant’ın yanıbaşında, etrafı sac paravanlarla çevrilmiş olan tarihî bir kalıntı dikkat çekiyor.

Ancak üst geçidin üstünden bakıldığında görülebilen bu kalıntının ne olduğu merak ediliyor.

Millî Mücadelede Çamlıca’nın üç gülü

“Biz Çamlıca’nın üç gülüyüz, Aşk bahçesinin bülbülüyüz, Dillerde gezer söyleniriz, Gamsız yaşarız eğleniriz...”

Yesâri Âsım Arsoy’un bu ünlü şarkısına konu olan Çamlıcalı üç kız kardeş, Millî Mücadele yıllarında İstanbul’daki gizli direniş örgütleriyle işbirliği yağmışlar; İngilizlerden ve Fransızlardan önemli bilgiler sızdırarak, düşman kontrolünde bulunan silah depolarının boşaltılıp Anadolu’ya silah sevk dilmesinde görev alarak, direnişe büyük katkıda bulunmuşlardı. Hıfzı Topuz, romanında bu üç genç kızın gizli kalmış heyecan dolu yaşamlarını ve aşklarını gün ışığına çıkarıyor. Anılara ve belgelere dayanarak kaleme aldığı romanda yazar, Çamlıcalı kızların yaşadıklarından yola çıkarak, Kurtuluş Savaşı’nın çok az değinilen yeraltı örgütlerini ve ajanlarını, gerçek bir halk hareketinin unutulmuş kahramanlarını anlatıyor. (Arka Kapak)

Üsküdar’da ulaşımın kronolojik tarihi

Üsküdar'da dünden bugüne ulaşım...

1850 - Eminönü-Üsküdar arasında günde dört sefer yapan vapurlar çalıştırılmaya başlandı.

1858 - Kabataş-Üsküdar arasında ilk arabalı vapur seferlerine başlandı.

3 Eylül 1869 - İstanbul`da iki katana (Macaristan ve Avusturya’dan getirilen atlar) tarafından çekilen ilk atlı tramvay deneme seferlerine başladı.

05 Mart 1914 - Meclis-i Vükela kararına dayalı olarak İstanbul Anadolu Yakasında tramvay işletilmesiyle ilgili irade-i seniyye açıklandı: “Üsküdar-Kadıköy dahil çevre kısımları ile Boğaziçi’nin Anadolu Hisarı’ndan Beykoz ve Anadolu Feneri’ne kadarki bölümünde tramvay şebekesinin Üsküdar-Alemdağ bölümünü, Evkaf-ı Hümayun Nezareti ve Şehremaneti’nin birlikte inşa edip işletmeleri, masraf ve gelirleri paylaşmaları…”

08 Haziran 1928 - Anadolu Yakasının ilk ve en meşhur hattı Üsküdar-Kısıklı arasında açıldı.

1929 - Üsküdar-Haydarpaşa tramvay şebekesi çift hatta dönüştürüldü.

1946 - Üsküdar ve Havalisi Halk Tramvayları Şirketince otobüs işletmeciliğine geçildi. (İlk otobüs hatları: Kadıköy-Caddebostan (2 otobüs), Kadıköy-Suadiye (2 otobüs), Üsküdar-Kısıklı (2 otobüs) şeklindeydi.

1954 - Üsküdar-Kadıköy Halk Tramvayları Şirketi, tüm tesisleriyle İETT’ye devredildi.

11 Kasım 1954 - Anadolu Yakası Üsküdar ve Havalisi Tramvay Şirketi, genel kurulda fesih kararı alarak belediyeye devredildi.

16 Mart 1955 - Üsküdar-Kadıköy Halk Tramvayları Şirketi, (Belediye Meclisi kararıyla) tüm tesisleriyle İETT’ye devredildi.

09 Mayıs 2004 - Marmaray projesinin temel atma töreni Üsküdar’da yapıldı.

Kaynak:

Hazırlayanlar:

Zikrullah Kırmızı (İETT Strateji Geliştirme Daire Başkanlığı)

Filiz Acar (İETT Basın Yayın Şefliği)   

Prof. Dr. Vahdettin Engin (Marmara Üniversitesi Öğretim Üyesi)  

Eski İETT deposu, şimdi daha güzel

Ürgüplü Hayri Bey’in, savaş yıllarında, o zamanki vakıflara ait Alemdağ ormanlarından odun, kömür ve Taşdelen menbaından iyi su nakletmek için 1911 yılında yaptırmaya başladığı, Üsküdar tramvaylarının hizmete girdiği 7 Haziran 1928 günü törenle açılan eski Bağlarbaşı İETT Garajı, 2011 yılında Üsküdar Belediyesi’ne tahsis edilmişti. Tarihî bina, günümüzde Kültür Merkezi ve Ulaşım Müzesi olarak hizmet veriyor.

İvaz Fakih Türbesi

Çamlıca Korusu’nun ilk sahibi İvaz Fakih miydi?

Kısıklı Mahallesi sınırları içerisindeki Büyük Çamlıca Safa Tepesi’nde İstanbul Büyükşehir Belediyesi Sosyal Tesisleri’nin içerisinde, etrafı yeşile boyalı demir parmaklıklı küçük bir ‘açık türbe’ görürsünüz.

Asıl kabir taşı günümüze ulaşamamış olan bu türbenin üzerindeki Latin harfli kitabede, 1944 ve 1957 yıllarında tamir edildiği kayıtlıdır.

Üsküdar Belediyesi’nin web sitesinde, eskiden tamamen çam ağaçlarıyla kaplı olan bu çam korusunun 1882 tarihinde sahibi tarafından 250 Kuruşa Üsküdar oduncularına satıldığı, tepenin zirvesinde buranın ilk sahibi İvaz Fakih’in kabri olduğu belirtiliyor.

Kısıklı Çeşmesi restore edilecek

Kısıklı Meydanı’ndaki Abdullah Ağa Camisinin hemen yanında, ana cadde tarafında yer alan ve Sultan 3. Murad’ın Bostancıbaşı tarafından yaptırılmış olan tarihî çeşme, restore edilecek.

Bazı kaynaklarda çeşmenin, Çelebi Sultan Mehmet’in şeyhi İvaz Fakih tarafından 15. Yüzyılda yaptırıldığı kaydediliyor.

Çeşme, en son 1914 tarihinde yenilenmişti. Çeşmenin, geometrik kabartmaların süslediği bir çerçeve içinde Hattat Ömer Vasfi tarafından sülüs hattıyla yazılmış bir kitabesi bulunuyor.

Bir şehrin kültür anatomisi: Üsküdarlı Meşhurlar Ansiklopedisi

Üsküdar Belediyesi, Mehmet Âkif Ersoy’dan, Münevver Ayaşlı’ya, Ahmet Yüksel Özemre’den Cemil Meriç’e, Necip Fazıl’dan Adile Naşit’e kadar tarih ve kültür şehri Üsküdar’a emeği geçmiş 400 kişiyi yeni nesillerin bilgisine sunmak amacıyla, “Üsküdarlı Meşhurlar Ansiklopedisi” hazırladı.